Bij 19 procent van de onderzochte nieuwe wetten en regels ontbreekt minstens één noodzakelijke uitvoeringstoets. Ook toetsen die wel worden uitgevoerd, maken lang niet altijd duidelijk of uitvoeringsorganisaties voldoende personeel hebben en nieuwe taken daadwerkelijk aankunnen. De Algemene Rekenkamer waarschuwt dat regering en parlement daardoor over nieuwe regels kunnen besluiten zonder volledig zicht op de gevolgen voor de uitvoering.
Voordat nieuwe wet- en regelgeving wordt ingevoerd, moeten betrokken uitvoeringsorganisaties kunnen aangeven of plannen in de praktijk uitvoerbaar zijn. Een uitvoeringstoets brengt bijvoorbeeld in kaart hoeveel personeel en geld nodig zijn, welke knelpunten worden verwacht en onder welke voorwaarden een nieuwe taak kan worden uitgevoerd.
Volgens de Algemene Rekenkamer gebeurt dat nog te weinig of onvolledig. De Rekenkamer onderzocht de afgelopen jaren 134 nieuwe wetten en regels en 269 bijbehorende uitvoeringstoetsen. Bij 19 procent van de onderzochte wet- en regelgeving ontbraken één of meer noodzakelijke toetsen.
Ook uitvoeringstoetsen die wel worden gemaakt, geven niet altijd de informatie die nodig is om de gevolgen van nieuwe regels te beoordelen. Van de 269 onderzochte toetsen bevatten er 158 informatie over zowel de uitvoerbaarheid als de personele gevolgen.
In de overige 111 toetsen ontbrak informatie over één of beide onderwerpen. In 75 gevallen waren de personele gevolgen niet duidelijk, in acht gevallen ontbrak een duidelijke uitspraak over de uitvoerbaarheid en in 28 toetsen ontbrak beide informatie.
Een aanzienlijk deel van de uitgevoerde toetsen wordt bovendien niet openbaar gemaakt. Daardoor kunnen Kamerleden de bevindingen niet altijd meenemen bij de behandeling van nieuwe wet- en regelgeving.
Dat is extra relevant omdat verschillende uitvoeringsorganisaties kampen met personeelstekorten. Als vooraf niet duidelijk is hoeveel capaciteit een nieuwe taak vraagt, kan pas na invoering blijken dat een organisatie de regels niet of slechts beperkt kan uitvoeren.
De Rekenkamer benadrukt dat het beeld niet overal hetzelfde is. Bij onder meer de Belastingdienst, het CAK en UWV zijn goede voorbeelden gevonden van uitvoeringstoetsen die wel duidelijk inzicht geven in de gevolgen van nieuwe regelgeving. Sommige ministeries laten uitvoeringstoetsen inmiddels ook vaker uitvoeren.
Tegelijkertijd laten eerdere onderzoeken van de Rekenkamer grote verschillen zien. Op het terrein van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ontbrak bij 30 procent van 33 onderzochte wetten en algemene maatregelen van bestuur minstens één uitvoeringstoets. Bij 45 procent van de 55 onderzochte toetsen ontbrak bovendien informatie over de benodigde personele capaciteit.
De kritiek van de Rekenkamer is niet dat iedere nieuwe wet tot uitvoeringsproblemen leidt. Het probleem is dat regering en parlement niet altijd over voldoende informatie beschikken om dat risico vóór invoering te beoordelen.
Juist een uitvoeringstoets moet duidelijk maken of een uitvoeringsorganisatie nieuwe verplichtingen aankan, welke capaciteit daarvoor nodig is en of een wetsvoorstel nog moet worden aangepast. Als die informatie ontbreekt of het parlement niet bereikt, kan pas na invoering blijken dat politieke ambities botsen met de mogelijkheden van uitvoeringsorganisaties.
De Rekenkamer roept ministeries daarom op om bij relevante wet- en regelgeving consequent uitvoeringstoetsen te laten uitvoeren, daarin de gevolgen voor uitvoerbaarheid en personeel inzichtelijk te maken en de uitkomsten beschikbaar te stellen aan het parlement.
Deze tweedaagse basiscursus leert professionals in de publieke sector compliance- en integriteitsrisico’s herkennen en vertalen naar effectief beleid, toezicht, governance en dagelijks gedrag.
