Deze e-cursus Wet open overheid geeft een goede basis, inzicht in wat de consequenties zijn van de regels uit de Woo en wat je zelf kan doen in de praktijk.
Rotterdam verbreedt zijn integriteitsbeleid: niet alleen regels, procedures en zakelijke integriteitsrisico's, maar ook sociale veiligheid, gedrag en leiderschap krijgen een centrale plaats. De gemeente wil dat integriteit onderdeel wordt van de dagelijkse organisatiecultuur, waarin medewerkers dilemma's kunnen bespreken en leidinggevenden zichtbaar het goede voorbeeld geven.
De gemeenteraad van Rotterdam heeft het Beleidsplan ambtelijke integriteit 2026–2030 vastgesteld. Het plan is op 19 augustus gepubliceerd en geldt sinds 20 augustus. Daarmee zet de gemeente voor de komende jaren een bredere koers uit voor de integriteit van de ambtelijke organisatie.
Het vorige beleidsplan richtte zich volgens de gemeente voornamelijk op zakelijke integriteit. In het nieuwe beleid wordt ook sociale integriteit nadrukkelijk meegenomen. Daaronder vallen onder meer ongewenste omgangsvormen zoals discriminatie, intimidatie, pesten, machtsmisbruik en seksueel grensoverschrijdend gedrag.
De gemeente kiest daarbij bewust voor een combinatie van zogenoemde hard en soft controls. Regels, procedures en controles blijven belangrijk, maar moeten samengaan met bewustwording, reflectie, gedragsverandering en een cultuur waarin medewerkers problemen durven te bespreken.
Een van de belangrijkste doelstellingen van het nieuwe beleid is 'integriteit als kerncultuur'. Rotterdam wil dat zakelijke én sociale integriteit een vanzelfsprekend onderdeel worden van het dagelijkse werk. Medewerkers moeten zich bewust zijn van hun voorbeeldrol, dilemma's bespreekbaar kunnen maken en bijdragen aan een open en veilige werkomgeving.
De bestaande gedragscode speelt daarin een belangrijke rol. Die moet volgens het beleidsplan niet zozeer functioneren als een lijst regels, maar als houvast voor professioneel en integer handelen. Daarbij gelden onder meer openheid, verantwoordelijkheid, betrouwbaarheid en samenwerking als kernwaarden.
Ook wil Rotterdam de meldcultuur verder versterken. Medewerkers moeten vermoedens van niet-integer gedrag kunnen melden zonder bang te hoeven zijn voor negatieve gevolgen. De gemeente wil daarom niet alleen duidelijke en toegankelijke meldprocedures, maar ook bescherming en nazorg voor melders, beschuldigden, teams en leidinggevenden.
Een prominente rol is weggelegd voor leidinggevenden. Rotterdam wil de komende jaren investeren in inclusief en ethisch leiderschap. Leidinggevenden bepalen volgens het beleidsplan in belangrijke mate de toon en dagelijkse cultuur binnen de organisatie.
Van hen wordt daarom niet alleen verwacht dat zij regels naleven. Ze moeten zichtbaar voorbeeldgedrag tonen, regelmatig met medewerkers over integriteit en omgangsnormen spreken en ruimte bieden voor wat de gemeente het 'ongemakkelijke gesprek' noemt. Een programma voor inclusief en ethisch leiderschap moet hier verder invulling aan geven.
Daarnaast worden trainingen minder vrijblijvend. Rotterdam wil de komende jaren meerdaagse trainingsprogramma's inzetten voor medewerkers en leidinggevenden en stelt dat getrainde ambtenaren op het gebied van integriteit de norm moeten worden.
De gemeente wil bovendien systematischer leren van integriteitskwesties. Incidenten, meldingen en de opvolging daarvan moeten structureel worden geëvalueerd. Het aantal en type signalen en meldingen wordt meerdere keren per jaar geanalyseerd en geduid.
Daarmee bouwt Rotterdam voort op eerdere aanbevelingen van de Rekenkamer Rotterdam. Die constateerde dit voorjaar dat de gemeente in de afgelopen jaren stappen heeft gezet bij de omgang met ambtelijke integriteit, maar waarschuwde tegelijkertijd dat vooral de cultuuraspecten rond integriteit nog aandacht vragen. De nieuwe afspraken en structuren moeten volgens de Rekenkamer nu daadwerkelijk binnen de organisatie gaan werken.
Het nieuwe beleidsplan maakt van die cultuur voor de komende jaren expliciet een onderdeel van het integriteitsbeleid. Naast het voorkomen en onderzoeken van integriteitsschendingen komt daarmee meer nadruk te liggen op de omstandigheden waarin medewerkers dilemma's durven bespreken, elkaar aanspreken en melding maken wanneer iets misgaat.
