De directe kosten van het naleven van wet- en regelgeving zijn in 2024 opgelopen tot 16,8 miljard euro, bijna 1,5 procent van het Nederlandse bruto binnenlands product (bbp). Dat blijkt uit nieuw onderzoek van PwC. Volgens het accountants- en advieskantoor komt ruim 9 miljard euro van die kosten voor rekening van de private sector. Toenemende regeldruk kan volgens PwC een rem zetten op productiviteit, innovatie en economische groei.
Het onderzoek verschijnt op een moment waarop zowel de Europese Commissie als de Nederlandse overheid inzetten op het terugdringen van regeldruk. PwC benadrukt dat regelgeving belangrijke maatschappelijke voordelen oplevert, maar stelt tegelijkertijd dat een stapeling van regels innovatie, investeringen en productiviteitsgroei kan afremmen.
PwC-hoofdeconoom Barbara Baarsma zegt hierover: "Politici, beleidsmakers en economen zoeken naar manieren om de productiviteitsgroei aan te jagen, omdat toekomstige welvaart steeds meer van productiviteitsverbetering afhankelijk is. Tegelijkertijd laat ons onderzoek zien dat een groeiend deel van de beroepsbevolking zich bezighoudt met regelgeving en naleving. De centrale vraag is daarom niet alleen hoeveel regeldruk kost, maar ook wat de Nederlandse economie misloopt wanneer schaarse arbeid verschuift van innovatie en ondernemerschap naar het naleven van regels."
Volgens PwC zijn de totale nalevingskosten tussen 2013 en 2024, gecorrigeerd voor inflatie, met 28 procent toegenomen.
Die ontwikkeling is ook zichtbaar op de arbeidsmarkt. PwC schat dat inmiddels bijna 8 procent van alle werkgelegenheid bestaat uit functies waarin meer dan 10 procent van de werktijd wordt besteed aan regelgeving en compliance. Vooral juristen, accountants en ambtenaren besteden een aanzienlijk deel van hun werkzaamheden aan nalevingsactiviteiten.
Volgens Baarsma ligt dat aandeel inmiddels hoger dan het aandeel banen dat gerelateerd is aan onderzoek en ontwikkeling.
Binnen de private sector ziet PwC de hoogste nalevingskosten in de gespecialiseerde zakelijke dienstverlening, waar deze oplopen tot 2,9 miljard euro per jaar. De financiële sector volgt met 1,2 miljard euro.
PwC merkt daarbij op dat de zakelijke dienstverlening ook veel compliancewerk uitvoert voor organisaties uit andere sectoren. Een deel van deze nalevingskosten hangt daardoor samen met de regeldruk waarmee klanten worden geconfronteerd.
Daarnaast constateert PwC dat de nalevingskosten in de financiële sector, de energiesector en de industrie sneller zijn gestegen dan de arbeidsproductiviteit. Volgens het onderzoeksbureau zet dat het concurrentievermogen van deze sectoren onder druk.
Voor het onderzoek analyseerde PwC met behulp van verschillende grote taalmodellen (LLM's) de taakbeschrijvingen van 923 beroepen. Daarbij werd onderscheid gemaakt tussen werkzaamheden die verband houden met de naleving van wet- en regelgeving en werkzaamheden die daar niet onder vallen.
Door deze analyse te combineren met gegevens over werkgelegenheid en lonen berekenden de onderzoekers hoeveel arbeidsuren en loonkosten in Nederland gemoeid zijn met nalevingsactiviteiten.
PwC benadrukt dat regelgeving belangrijke maatschappelijke doelen dient, zoals de bescherming van consumenten, werknemers en het milieu, het bevorderen van financiële stabiliteit en het voorkomen van marktfalen.
Volgens de onderzoekers ontstaat een probleem wanneer de kosten van naleving sneller stijgen dan de maatschappelijke baten van regelgeving. Vooral een opeenstapeling van regels kan volgens PwC innovatie, investeringen, ondernemerschap en productiviteitsgroei afremmen. Kleine ondernemingen worden daarbij relatief vaak zwaarder geraakt dan grote bedrijven.
Het onderzoek maakt daarnaast onderscheid tussen de publieke en de private sector. Volgens PwC behoort het ontwikkelen, uitvoeren en handhaven van wet- en regelgeving bij de overheid vaak tot de kerntaken. Voor bedrijven geldt daarentegen dat tijd en geld die aan naleving worden besteed niet kunnen worden ingezet voor productontwikkeling, innovatie of andere productieve activiteiten. PwC beschouwt de 9,1 miljard euro aan nalevingskosten binnen de private sector daarom als een belangrijke indicator voor de economische impact van regeldruk.
Tegelijkertijd wijzen de onderzoekers erop dat ook publieke organisaties, zoals zorginstellingen en onderwijsorganisaties, te maken hebben met administratieve lasten die ten koste kunnen gaan van hun primaire taken.
PwC pleit niet voor minder bescherming van consumenten, werknemers of het milieu, maar voor regelgeving die doelmatiger wordt vormgegeven.
Volgens de onderzoekers zouden nieuwe regels niet alleen moeten worden beoordeeld op hun beleidsdoel, maar ook op de uitvoeringskosten voor bedrijven en publieke organisaties. Daarnaast zou de overheid terughoudend moeten zijn met nationale regels die verder gaan dan Europese of andere internationale standaarden en bestaande regelgeving vaker moeten evalueren om onnodige complexiteit terug te dringen.
Baarsma wijst in dat verband op eerdere politieke afspraken over het terugdringen van administratieve lasten: "Het rapport pleit ook voor een terugkeer naar politiek bindende reductiedoelstellingen per ministerie, zoals die bestonden ten tijde van de kabinetten-Balkenende. Het toenmalige Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal) controleerde of de targets die politiek waren afgesproken, ook echt gerealiseerd werden. Alleen formeel toezicht door het huidige Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR) is niet voldoende. Ministeries moeten afgerekend worden op het terugdringen van de regeldruk die zij veroorzaken, om te voorkomen dat een steeds grotere stapeling van regels de productiviteit en het innovatievermogen van Nederland verder onder druk zet."
Volgens PwC zal het terugdringen van nalevingskosten voor bedrijven in toenemende mate afhangen van investeringen in arbeidsbesparende processen en technologie.
De onderzoekers adviseren organisaties om compliancevereisten zoveel mogelijk rechtstreeks in operationele systemen te integreren, bijvoorbeeld via automatisering, digitale rapportages en AI-gedreven compliance-oplossingen. Een zogenoemde 'compliance by design'-aanpak kan volgens PwC de hoeveelheid handmatig werk verminderen, fouten helpen voorkomen en gespecialiseerde juridische en complianceprofessionals meer ruimte geven voor werkzaamheden met een hogere toegevoegde waarde.
Download hier het PWC-onderzoek 'The rising cost of compliance: how regulatory burden is weighing on the Dutch economy'
