Vandaag publiceert Transparency International Nederland Whistleblowing Frameworks 2026, het eerste onderzoek naar klokkenluidersbescherming bij Nederlandse toezichthouders, de bevoegde autoriteiten onder de Wet bescherming klokkenluiders. Het onderzoek beoordeelt de kwaliteit van hun interne én externe meldregelingen. Het onderzoek laat zien dat klokkenluidersbescherming bij de toezichthouders op papier goed geregeld is, maar dat de ‘speak up’-cultuur ver achterblijft.
Deze toezichthouders – de Autoriteit Consument en Markt (ACM), de Autoriteit Financiële Markten (AFM), de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), De Nederlandsche Bank (DNB), het Huis voor Klokkenluiders (HvK), de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) – zijn onder de Wet bescherming klokkenluiders (Wbk) aangewezen als extern meldpunt voor klokkenluiders.
Het HvK houdt zich, in tegenstelling tot de andere Bevoegde autoriteiten, hoofdzakelijk bezig met de bescherming van klokkenluiders, waardoor sommige onderdelen van het onderzoek op hen minder goed van toepassing zijn. Daarom zijn er in het onderzoeksrapport twee rankings opgesteld: de scores met het HvK zijn op basis van 33 gehele vragen en zonder het HvK op basis van 38 vragen.
Het rapport constateert dat autoriteiten de meeste kansen laten liggen op het gebied van de organisatiecultuur, terwijl dit van cruciaal belang is. Hoofdonderzoeker Lotte Rooijendijk: “De formele regels en procedures zijn bedoeld om de melding van misstanden te ondersteunen, maar als er in een organisatiescultuur geen plaats is voor kritische geluiden, dan zal ook het effect van een meldregeling of training gering zijn”.
Aan de Bevoegde autoriteiten beveelt TI-NL onder meer aan: ga verder dan de beperkende en onduidelijke wettelijke definitie van misstand, maak anoniem melden en anonieme communicatie mogelijk, evalueer de meldregeling jaarlijks, organiseer verplichte trainingen en publiceer geanonimiseerde statistieken over klokkenluiderszaken.
Om de effectiviteit van de Wbk te verhogen, roept TI-NL de wetgever op het sanctieregime uit te werken conform artikel 23 van de EU-richtlijn en het mandaat formeel bij het Huis voor Klokkenluiders te beleggen, de eis te schrappen dat het maatschappelijk belang in het geding moet zijn, en organisaties te verplichten anonieme meldingen te ontvangen én te behandelen.
Whistleblowing Frameworks 2026 is gebaseerd op een vragenlijst onder alle negen Bevoegde autoriteiten (respons: 100%), gecontroleerd via deskresearch van de interne en externe meldregeling en aangevuld met publiekelijk beschikbare informatie. Vanwege de afwijkende rol en omvang van het HvK zijn twee rankings opgesteld: één zonder het HvK (38 vragen) en één met het HvK (33 vragen).
Lousewies van der Laan, directeur van Transparency International Nederland: “Dit onderzoek toont aan dat druk uitoefenen zin heeft. De meeste autoriteiten hebben hun klokkenluidersprogramma’s versterkt. Wij beschouwen dit resultaat als een aanmoediging om de (uitvoering van de) wetgeving en de speak-up cultuur in Nederland verder te verbeteren. Het besef dat integriteit enkel voordelen oplevert, wordt steeds breder gedeeld. Dat maakt een goede bescherming van klokkenluiders een van de beste investeringen die een organisatie kan doen.”
Download hier het rapport Whistleblowing Frameworks 2026 – Klokkenluidersbescherming bij Bevoegde autoriteiten in Nederland.
