Een verdenking van hypotheekfraude is niet voldoende om klanten op te nemen in externe frauderegisters als concrete aanwijzingen voor hun betrokkenheid ontbreken. Dat oordeelt het gerechtshof Amsterdam in een zaak tegen ING. De bank moet de gegevens van twee voormalige klanten verwijderen uit het Extern Verwijzingsregister en het register van de Stichting Fraudebestrijding Hypotheken.
Een stel vroeg in 2022 bij ING een hypotheek van 500.000 euro aan. Bij de aanvraag waren een hypotheekbemiddelaar en een administratiekantoor betrokken. Eind 2024 informeerde het Openbaar Ministerie de bank dat de eigenares van het administratiekantoor werd verdacht van het vervalsen van inkomensgegevens om klanten aan een hogere hypotheek te helpen.
Volgens ING waren ook de jaarcijfers van de onderneming van een van de twee klanten gemanipuleerd. De bank zegde daarop de hypotheekovereenkomst en de overige bankrelaties op. Ook registreerde ING de persoonsgegevens van beide klanten in verschillende frauderegisters, voor een periode van acht jaar.
De klanten ontkenden betrokkenheid bij fraude en stapten naar de rechter. In eerste aanleg kregen zij ongelijk. Het gerechtshof Amsterdam komt in hoger beroep tot een ander oordeel.
Voor opname in het Extern Verwijzingsregister (EVR) gelden strenge eisen. Dit register stelt financiële instellingen in staat elkaar te waarschuwen voor personen die mogelijk betrokken zijn bij fraude of andere integriteitsincidenten.
Volgens het hof moeten de feiten en omstandigheden voldoende vaststaan en zo concreet zijn dat zij een bewezenverklaring van een strafbaar feit kunnen dragen. Die maatstaf volgt uit het Protocol Incidentenwaarschuwingssysteem Financiële Instellingen (PIFI) en eerdere rechtspraak van de Hoge Raad.
De bewijslast ligt bij ING. In dit kort geding moest de bank aannemelijk maken dat er voldoende grond bestond voor de registraties. Daarin is ING volgens het hof niet geslaagd.
Voor een van de klanten ontbraken concrete aanwijzingen voor betrokkenheid bij fraude. Hij had de hypotheekaanvraag mede ondertekend, maar was niet betrokken bij de onderneming of de administratie van zijn partner. Zonder aanvullende aanwijzingen kon niet worden aangenomen dat hij wist of moest weten dat mogelijk onjuiste cijfers waren gebruikt.
Ook voor de andere klant acht het hof de verdenking onvoldoende onderbouwd. ING wees onder meer op afwijkende facturen, betalingen en de verklaring van de eigenares van het administratiekantoor dat klanten op de hoogte waren van manipulaties.
In hoger beroep legden de klanten aanvullende financiële stukken en verklaringen van deskundigen over. Daarmee werden de door ING geconstateerde verschillen in de administratie verklaard. Het hof acht voldoende aannemelijk dat de onderneming in 2021 daadwerkelijk een omzet van 163.676 euro en een winst van 132.733 euro had gerealiseerd.
Volgens het hof is daarmee ook aannemelijk dat bij de hypotheekaanvraag geen onjuist beeld van de financiële positie van de onderneming is gegeven. De algemene verklaring van de eigenares van het administratiekantoor bewijst bovendien niet dat bij iedere klant sprake was van vervalsing.
Het hof vernietigt het eerdere vonnis en beveelt ING de persoonsgegevens binnen acht dagen na betekening van het arrest uit het EVR en het register van de Stichting Fraudebestrijding Hypotheken te verwijderen. Bij niet-naleving geldt een dwangsom van 1.000 euro per dag, tot maximaal 100.000 euro.
De uitspraak is relevant voor financiële instellingen die vermoedens van fraude onderzoeken en persoonsgegevens registreren. Een verdenking die voortkomt uit onderzoek naar een tussenpersoon moet voldoende concreet worden onderbouwd voor iedere betrokken klant afzonderlijk. Daarbij kan aanvullend financieel bewijs bepalend zijn voor de vraag of een externe frauderegistratie gerechtvaardigd is.
