Een rechtenstudent die generatieve AI gebruikte voor zijn bronvermeldingen, mocht niet wegens fraude worden uitgesloten van tentamens. Hoewel AI meerdere onjuiste en niet-bestaande bronnen had opgenomen, vindt de Raad van State dat onvoldoende is aangetoond dat de student heeft gefraudeerd. De uitspraak maakt duidelijk dat fouten door AI niet automatisch fraude opleveren, ook wanneer de gebruiker de uitkomsten onvoldoende controleert.
Een rechtenstudent aan de Universiteit Leiden gebruikte generatieve AI om zijn bachelorscriptie op spelling te controleren en de bronvermeldingen te ordenen. Dat ging niet helemaal goed. In de definitieve versie stonden zeven foutieve verwijzingen, waarvan één tweemaal voorkwam. Sommige bronnen bevatten verkeerde jaartallen of auteursnamen, andere waren door AI verzonnen.
De examencommissie beschouwde dit als fraude. Omdat de student al tweemaal eerder wegens fraude was bestraft, werd zijn scriptie ongeldig verklaard en mocht hij aanvankelijk een jaar lang niet deelnemen aan tentamens en het bachelorscriptietraject.
Na administratief beroep werd die uitsluiting teruggebracht tot ongeveer een half jaar. De student vond echter dat ook de aangepaste sanctie onterecht was en stapte naar de Raad van State.
Volgens de student had hij de bronnen niet zelf verzonnen. De fouten waren ontstaan doordat de AI-tool zijn bestaande bronvermeldingen verkeerd had verwerkt. Hij erkende dat hij de definitieve verwijzingen onvoldoende had gecontroleerd, maar betwistte dat daarmee sprake was van fraude.
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State geeft hem gelijk. Volgens de hoogste bestuursrechter moet onderscheid worden gemaakt tussen fraude en onzorgvuldigheid. Niet iedere foutieve bronvermelding is fraude. Daarbij zijn onder meer de omvang en ernst van de fouten en de verklaring van de student van belang.
In deze zaak vond de Raad van State de verklaring van de student aannemelijk. Hij had direct na de ontdekking van de fouten uitgelegd welke verwijzingen door AI waren veranderd of verzonnen en wat de juiste bronnen hadden moeten zijn.
Bovendien waren de correcte bronnen al terug te vinden in een eerdere versie van de scriptie, voordat de student AI gebruikte. In de hoofdtekst van de scriptie was geen fraude vastgesteld.
Dat betekent niet dat de student niets te verwijten viel. De Raad van State stelt expliciet dat hij de bronvermeldingen na het gebruik van AI zelfstandig had moeten controleren.
Maar die tekortkoming maakt zijn handelen nog niet automatisch frauduleus. Volgens de rechter is onvoldoende aannemelijk gemaakt dat sprake was van meer dan onzorgvuldigheid. Daarmee staat niet buiten redelijke twijfel vast dat de student fraude heeft gepleegd.
De Raad van State vernietigt daarom de beslissing waarmee de sanctie was gehandhaafd. De universiteit moet de scriptie alsnog beoordelen. De examinator mag de foutieve bronvermeldingen wel laten meewegen bij het vaststellen van het cijfer.
De uitspraak laat zien dat bij de beoordeling van AI-gerelateerde fouten niet alleen het eindresultaat telt, maar ook hoe die fouten zijn ontstaan en welke verklaring daarvoor bestaat.
Voor onderwijsinstellingen is vooral het onderscheid tussen fraude en onzorgvuldigheid van belang. Een student kan verantwoordelijk worden gehouden voor het onvoldoende controleren van AI-uitkomsten, zonder dat daarmee automatisch sprake is van fraude.
Ook buiten het onderwijs is die afweging herkenbaar. Professionals gebruiken generatieve AI steeds vaker voor het verwerken, ordenen en controleren van informatie. De uitspraak vormt geen algemene juridische regel voor AI-gebruik op de werkvloer, maar illustreert wel het belang van menselijke controle en een zorgvuldige beoordeling wanneer AI fouten maakt.
