FIU: criminaliteit wordt professioneler, AML-hervormingen moeten stelsel toekomstbestendig maken

Waar het anti-witwasdebat de afgelopen jaren vaak draaide om aantallen meldingen en administratieve lasten, verschuift de aandacht steeds meer naar de vraag hoe effectief het stelsel daadwerkelijk is. Het jaaroverzicht laat zien dat FIU-Nederland niet alleen werkt aan het identificeren van verdachte geldstromen, maar ook aan een fundamentele vernieuwing van de manier waarop financiële criminaliteit wordt bestreden.

Europese hervorming nadert

Een van de belangrijkste ontwikkelingen is de voorbereiding op het nieuwe Europese antiwitwaspakket. Vanaf 2027 moeten de Anti-Money Laundering Regulation (AMLR), de zesde antiwitwasrichtlijn (AMLD6) en de nieuwe Europese toezichthouder AMLA zorgen voor meer harmonisatie binnen de Europese Unie.

Voor FIU-Nederland betekent dit een ingrijpende verandering. Nationale verschillen in regelgeving worden kleiner, terwijl samenwerking tussen FIU’s, toezichthouders en opsporingsinstanties verder wordt geïntensiveerd.

Voor organisaties die onder de Wwft vallen – zoals banken, accountants, notarissen, trustkantoren en andere financiële instellingen – betekent dit dat complianceprocessen steeds sterker zullen worden ingebed in een Europees toezichtskader.

Criminelen maken gebruik van complexe constructies

Het jaaroverzicht laat zien dat witwaspraktijken steeds geavanceerder worden. Criminelen maken volgens FIU-Nederland vaker gebruik van netwerken van tussenpersonen, stromannen en schijnbaar legitieme ondernemingen om geldstromen af te schermen van toezicht.

Een opvallend fenomeen is het gebruik van zogenoemde criminele derdenbetalingen. Daarbij worden transacties bewust via derden geleid om de werkelijke herkomst of bestemming van gelden te verhullen. Zulke constructies maken het voor financiële instellingen moeilijker om risico’s tijdig te herkennen.

Ook vastgoed blijft een aantrekkelijk middel om crimineel vermogen wit te wassen. Daarnaast constateert FIU-Nederland dat rechtspersonen nog altijd worden misbruikt om eigendomsstructuren te verhullen of financiële transacties buiten beeld te houden.

Voor complianceprofessionals onderstreept dit het belang van een risicogebaseerde benadering waarbij niet alleen individuele transacties, maar ook onderliggende netwerken en zakelijke relaties worden onderzocht.

Sancties blijven aandachtspunt

De geopolitieke ontwikkelingen van de afgelopen jaren blijven zichtbaar in het werk van de FIU. Sanctieontwijking vormt nog steeds een belangrijk aandachtsgebied.

Volgens het jaaroverzicht proberen sommige partijen sanctiemaatregelen te omzeilen via complexe handelsconstructies, tussenhandelaren en derde landen. Hierdoor wordt het voor financiële instellingen steeds belangrijker om niet alleen klanten, maar ook internationale handelsketens kritisch te beoordelen.

Deze ontwikkeling raakt direct aan de governanceverantwoordelijkheid van bestuurders. Sanctienaleving is inmiddels niet langer uitsluitend een juridisch vraagstuk, maar een integraal onderdeel van risicomanagement en bedrijfsvoering.

Meer samenwerking in de keten

Een tweede belangrijke trend is de verdere uitbouw van publiek-private samenwerking. Binnen initiatieven zoals de Fintell Alliance werken banken, FIU-Nederland, opsporingsdiensten en andere publieke partijen samen om complexe financiële criminaliteit sneller te detecteren.

De gedachte hierachter is dat afzonderlijke organisaties vaak slechts een deel van het plaatje zien, terwijl patronen juist zichtbaar worden wanneer informatie wordt gecombineerd.

Deze ontwikkeling sluit aan bij een bredere beweging binnen het governance- en compliancelandschap, waarbij samenwerking steeds vaker wordt gezien als voorwaarde voor effectieve risicobeheersing.

Nieuwe bevoegdheden voor de FIU

Ook de rol van FIU-Nederland zelf verandert. Sinds de invoering van nieuwe wetgeving beschikt de organisatie over aanvullende bevoegdheden, waaronder de mogelijkheid om verdachte transacties tijdelijk te laten opschorten.

Daarmee krijgt de FIU een actievere positie binnen de bestrijding van witwassen, terrorismefinanciering en sanctieontwijking. Tegelijkertijd stelt dit hogere eisen aan de inrichting van processen, toezicht en verantwoording.

Het jaaroverzicht laat zien dat FIU-Nederland daarom ook intern investeert in compliance, governance en kwaliteitsborging.

Van kwantiteit naar effectiviteit

Misschien wel de belangrijkste boodschap uit het jaaroverzicht is dat de discussie verschuift van aantallen meldingen naar daadwerkelijke impact.

De afgelopen jaren groeide de kritiek dat het antiwitwasstelsel vooral leidde tot grote hoeveelheden meldingen en hoge nalevingskosten, terwijl minder duidelijk was wat deze inspanningen concreet opleverden voor de bestrijding van criminaliteit.

FIU-Nederland benadrukt daarom steeds sterker het belang van effectiviteit: welke signalen leiden daadwerkelijk tot opsporingsonderzoeken, interventies en strafzaken? Die vraag zal de komende jaren een steeds prominentere rol spelen binnen het Nederlandse en Europese antiwitwasbeleid.