Kabinet zet koers naar ‘slanke en slagvaardige overheid’: uitvoering en digitalisering centraal

Een slanke en slagvaardige overheid is een van de topprioriteiten van dit kabinet. Burgers en ondernemers moeten weer kunnen rekenen op een eenvoudige en betrouwbare overheid. In plaats van telkens het wiel opnieuw uit te vinden, kiest het kabinet voor een praktische aanpak die direct resultaat oplevert. Bestaande initiatieven zoals Werk aan Uitvoering en de Nederlandse Digitaliseringsstrategie vormen hierbij de basis.

Internationale vergelijkingen laten zien dat topoverheden zich niet alleen onderscheiden door efficiëntie. Het draait vooral om institutioneel vertrouwen, sterke uitvoering en een overheid die echt meedenkt vanuit het perspectief van de burger.

Beleid en praktijk dichter bij elkaar

De afstand tussen de tekentafels in Den Haag en de praktijk moet drastisch krimpen. Het kabinet wil dat uitvoeringsorganisaties vanaf het allereerste begin aanschuiven bij het maken van nieuwe wet- en regelgeving. Daarnaast start eind 2026 een pilot met een speciale ‘uitvoeringsscan’. Deze scan moet vooraf duidelijk maken wat de gevolgen zijn als de Tweede Kamer amendementen indient op lopende wetgeving.

Ondertussen ligt er een periodieke Vereenvoudigingswet op de plank om bestaande regels te versimpelen. Het kabinet benadrukt dat alleen strepen in regelgeving niet genoeg is; het gaat erom dat beleid in de praktijk simpelweg beter werkt.

Geen vrijblijvende cursussen meer voor ambtenaren

De Rijksdienst gaat de lat voor haar eigen personeel hoger leggen. Wie als topambtenaar aan de slag wil, moet voortaan kunnen bewijzen over flink wat praktijkkennis te beschikken; dit gaat zwaarder meewegen bij de selectie.

Tegelijkertijd worden opleidings- en ontwikkelingsprogramma’s voor alle ambtenaren minder vrijblijvend. Het kabinet investeert fors in digitalisering, beleidskunde en leiderschap. Van de ambtenaar van de toekomst wordt niet alleen vakkennis verwacht, maar ook een stevig moreel kompas en het vermogen om over de grenzen van het eigen ministerie heen te werken.

Ruimte voor maatwerk en minder bureaucratie

Professionals op de werkvloer krijgen meer ademruimte om binnen de wet maatwerk te leveren. Succesvolle experimenten in regelvrije zones en zogenaamde beleidslabs moeten sneller landelijk opgeschaald kunnen worden. Om de efficiëntie te vergroten, wordt de bedrijfsvoering van het Rijk gestandaardiseerd en wordt de externe inhuur verder teruggedrongen. Een externe commissie licht momenteel de hele Rijksdienst door om te kijken of de huidige inrichting wel klaar is voor de toekomst. De eerste resultaten hiervan worden eind dit jaar verwacht.

Digitalisering als motor

Zonder slimme IT is een slagvaardige overheid onmogelijk. Het kabinet wil de inzet van kunstmatige intelligentie (AI) binnen de overheid versnellen en juridische drempels voor het verantwoord delen van data wegnemen. Wel gelden er strenge randvoorwaarden zoals dataminimalisatie en transparantie.

Op termijn moeten burgers hulp krijgen van een persoonlijke digitale assistent. Deze AI-hulp wijst burgers snel de weg naar hun rechten en plichten, en loodst hen direct naar de juiste overheidsdienst.

Wat betekent dit voor de governance?

Voor governance professionals laat deze kabinetsreactie een duidelijke verschuiving zien: de discussie gaat niet meer over losse hervormingen, maar over de governance van de overheid als één geheel. Uitvoerbaarheid, leiderschap en datahuishouding worden in samenhang aangepakt. De focus verschuift definitief van ‘nieuw beleid maken’ naar ‘maatschappelijke opgaven daadwerkelijk waarmaken’. De komende Actieagenda Slagvaardige Overheid moet gaan bewijzen hoe deze harde ambities concreet worden ingevuld.