UNCAC-rapport laat zien dat Nederland weinig vooruitgang boekt in corruptieaanpak

De UNCAC (United Nations Convention Against Corruption) is een internationaal samenwerkingsverband gericht op het uitbannen van corruptie. Nederland tekende het UNCAC-verdrag op 10 december 2003. Hieruit ontstaat de plicht om eens een de zoveel jaar een review te ondergaan om een beeld te krijgen van de corruptie aanpak in Nederland. Het huidige rapport maakt deel uit van de 2016-2021 review cycle.

Oude bevindingen UNCAC nog steeds actueel

De bevindingen van het rapport tonen in grote mate aan dat het redelijk goed gaat met de aanpak van corruptie in Nederland. Echter laat het rapport ook zien dat we weinig tot geen vooruitgang boeken in de strijd tegen corruptie. Dit kan vooral worden teruggezien in het feit dat het rapport de situatie weergeeft tot november 2020 maar dat veel van de aanbevelingen nog steeds actueel zijn. Dit suggereert dat structurele hervormingen zijn uitgebleven en dat de aanpak voornamelijk incrementeel is gebleven.

Ter ondersteuning van het UNCAC-verdrag en om samenwerking tussen landen te bevorderen is de Conference of the States Parties (CoSP) in het leven geroepen (artikel 63 UNCAC). De CoSP biedt een forum waar de internationale vooruitgang vis-à-vis het anti-corruptiebeleid kan worden besproken. Ook geeft dit de mogelijkheid om nadruk te leggen op verschillende aspecten van anti-corruptiebeleid. Zo betrof een belangrijke resolutie van de meest recente CoSP in december 2025, waar Transparency International Nederland ook aanwezig was, een resolutie over politieke partijfinanciering. Deze resolutie is aangenomen na een oproep van 158 organisaties aan de deelnemende staten, inclusief TI-NL.

Belangrijkste aanbevelingen UNCAC-rapport

De aanbevelingen van het UNCAC-rapport worden in twee delen gepresenteerd: “Preventative measures” (preventieve maatregelen) en “Asset recovery” (herstel van gestolen activa). We lichten de belangrijkste aanbevelingen uit:

Zorg ervoor dat er een effectief mechanisme is om de effectiviteit van het integriteitsbeleid te evalueren, zorg voor coördinatie tussen overheidsinstellingen bij de formulering, implementatie en monitoring van dat beleid, en streef ernaar bestaande preventieve maatregelen consequent toe te passen.

Zorg voor de aanwijzing van een of meer organen die verantwoordelijk zijn voor het toezicht op en de coördinatie van de implementatie van het integriteitsbeleid op de relevante overheidsniveaus.

Overweeg een alomvattend kader te creëren voor de financiering van kandidaturen voor gekozen openbare ambten, naast kandidaten voor het Huis van Afgevaardigden, een rapportageplicht in te stellen met betrekking tot uitgaven, een limiet te stellen aan donaties van natuurlijke of rechtspersonen, anonieme donaties te verbieden, een verkiezingstoezichtsorgaan in te stellen en de wet ter verbod op buitenlandse donaties aan te nemen.

Versterk systemen ter voorkoming van belangenconflicten en streef ernaar de verplichting tot het rapporteren van belangen uit te breiden tot vermogen, inclusief de belangen en het vermogen van naaste familieleden; overweeg een monitoring-, verificatie- en sanctiemechanisme in te stellen om naleving van de rapportageplicht te waarborgen; en overweeg de bevoegde autoriteiten toe te staan ​​dergelijke informatie te delen met buitenlandse bevoegde autoriteiten.

De UNCAC heeft in totaal 12 aanbevelingen gedaan in het kader van preventieve maatregelen en 7 aanbevelingen in het kader van asset recovery. Dit toont aan dat Nederland nog veel te doen heeft.

Analyse van de aanbevelingen

Zoals vermeld is dit rapport lang verwacht en daardoor niet meer up-to-date op alle punten. Een aantal aanbevelingen worden geadresseerd in bijvoorbeeld de Wet op de politieke partijen (Wpp) en de recent gepubliceerde Anti-Corruptie Aanpak. Toch is het handig om deze aanbeveling in het licht van deze voorstellen te analyseren.

De Wpp is bijvoorbeeld nog niet van kracht. Ook zitten hier een aantal tekortkomingen in die suggereren dat de aanbevelingen van UNCAC niet totaal zullen worden opgevolgd. Zoals de Raad van State in haar advies aanvraag over de Wpp van 14 oktober 2024 schrijft: “[e]én van de wijzigingen ten opzichte van de Wfpp [Wet financiering politieke partijen] is dat het volledig verbod op bijdragen van niet-Nederlandse donateurs komt te vervallen.” Dit gaat over giften van natuurlijke personen onder 250 euro (zie artikel 20 & 21 Wpp), alles daarboven is niet toegestaan. Niettemin creëert dit wel een risico en het druist in tegen de derde van de bovenstaande aanbevelingen van de UNCAC.

Daarnaast presenteerde het kabinet Schoof I in juni 2025 de nieuwe gecoördineerde anti-corruptieaanpak. Dit is een goede eerste stap, ook in het zicht van de aanbevelingen van UNCAC. Toch blijft dit voornamelijk een eerste stap. Dit document centraliseert al bestaand beleid, wat een goede stap is, maar het zou veel ambitieuzer kunnen zijn. Deze strategie zou verder vorm kunnen geven aan integriteitsbeleid, de aanpak van corruptie en het creëren van een centraal anti-corruptie orgaan.

Anti-corruptieaanpak schiet tekort

Ondanks dat het UNCAC-rapport enige tijd op zich heeft laten wachten is het nog steeds een relevant rapport. Veel van de aanbevelingen zouden verder vormgegeven kunnen worden op het rijksniveau. Dit toont aan dat de Nederlandse anti-corruptie aanpak tekortschiet en dat er nog veel te winnen valt. De implementatie van de anti-corruptieaanpak is een goede eerste stap maar hier zou diepergaand beleid uit voort moeten vloeien. Hetzelfde is waar voor de Wpp. Een afzwakking van dit wetsvoorstel, vooral in de huidige hybride oorlog, is zowel kwalijk voor de integriteitscultuur als voor de veiligheid van Nederland.

Tot slot benadrukken de aanbevelingen van dit UNCAC-rapport nogmaals dat de overheid nog veel stappen kan nemen om corruptierisico’s te verminderen. Dit zou zowel de veiligheid van Nederland kunnen bevorderen alsmede het gebrek aan vertrouwen in de politiek.