Discriminatie en racisme op de werkvloer: ‘ongelijke gevallen moeten we ook ongelijk behandelen’

Inzicht in deze ontwikkelingen geeft de Overheid onder andere in de Tweede Voortgangsrapportage Actieplan Arbeidsmarktdiscriminatie 2022-2025. Elsa van de Loo, mensenrechtenadvocaat en plaatsvervangend lid van het College voor de Rechten van de Mens, treedt regelmatig op als spreker en trainer en is betrokken bij campagnes en bewegingen tegen discriminatie en voor mensenrechten. Tijdens het webinar Discriminatie en racisme op het werk: herkennen, voorkomen en aanpakken van SER Diversiteit in Bedrijf, vertelt Van De Loo meer wat discriminatie juridisch betekent, over de hardnekkigheid van het discriminatieprobleem op de werkvloer en welke handvatten de wetgeving biedt om discriminatie aan te pakken. Daarnaast vertelt Movisie-onderzoeker Hanneke Felten meer over de sociaal- maatschappelijk kant van discriminatie, hoe dit indirect tot stand kan komen en wat je concreet kan doen om discriminatie tegen te gaan.

Neutraliteit

‘Discriminatie op de werkvloer is verboden, maar ook moeilijk op te handhaven. Het gebeurt vaak op een indirecte manier, door bepaalde opmerkingen naar medewerkers of suggesties te wekken die niet kloppen.’ Aldus Van De Loo. Een van deze voorbeelden kwam onlangs terug in de podcast van het College, genaamd Het Oordeel, met de vraag: mag je werknemers vragen geen hoofddoek te dragen? ‘Vaak wordt er niet zo hard gesteld dat medewerkers geen hoofddoek op mogen, maar wordt het verpakt in een andere maatregel zoals het verbod op hoofdbedekking om ”neutraliteit” uit te stralen. Dat lijkt een eerlijke en neutrale maatregel die voor iedereen geldt, maar heeft voor medewerkers die om religieuze redenen hoofdbedekking dragen wél meer impact.’ Van De Loo gaf in het webinar nog andere voorbeelden, zoals het spreken van ‘verstaanbaar Nederlands’ wat ook als vereiste vanuit werkgevers voorbijkomt. ‘Iemand die met een bepaald accent spreekt is niet meteen slecht verstaanbaar, ook daar moet rekening mee worden gehouden.’

Wat spreek je goed Nederlands!

Als senior onderzoeker en projectleider bij Movisie houdt Hanneke Felten zich bezig met het tegengaan van discriminatie vanuit een wetenschappelijke basis, gekoppeld aan concrete en praktische tips voor werkgevers. Felten: ‘Discriminatie zit vaak verborgen in zogeheten ”’micro-agressies”. Dit zijn ongewenste opmerkingen die indirect een oordeel kunnen vellen en voor veel mensen als onprettig worden ervaren. Denk aan de opmerking ”wat spreek jij goed Nederlands!” aan iemand die geboren en getogen is in Nederland, maar wel een migratieachtergrond heeft door diens ouders. Dit zijn onprettige en ook onnodige opmerkingen die in de basis iemand al discrimineren, hoe aardig bedoelt het ook is als iemand dit zegt.’ Maar wat kan je als organisatie wél doen? ‘Werkgevers hebben de plicht om discriminatie op hun werkvloer te bestrijden, dit kan bijvoorbeeld door in- en doorstroomprocessen transparant te maken en sollicitanten écht te beoordelen op hun competenties. Het is verleidelijk en ook heel menselijk om een kandidaat voor een functie aan te nemen die sterk op jou of jouw team lijkt en waar je een goede klik mee hebt, maar dat wil natuurlijk nog niet zeggen dat deze persoon ook het meest geschikt is voor de functie.’

Wat werkt tegen discriminatie?

Niet alleen het aanpakken van in- en doorstroom van medewerkers is van belang, maar ook de sociale veiligheid en werkcultuur binnen een organisatie kun je bijsturen om discriminatie tegen te gaan. Bijvoorbeeld met een gedragscode en een meldpunt voor incidenten. Vanuit haar rol was Felten betrokken bij het rapport ‘Wat werkt tegen discriminatie onder het eigen personeel en ten aanzien van sollicitanten?’. Dit rapport komt voort uit de landelijk aanpak van discriminatie op de werkvloer door de overheid, op verzoek van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. In het rapport staan nog veel meer voorbeelden van maatregelen die je kunt inzetten tegen discriminatie onder collega’s. Movisie heeft een uitgebreide databank met rapportages, artikelen en maatregelen tegen discriminatie en racisme.