Democratie in de uitverkoop: superrijken kopen politieke invloed in Den Haag

Het gezamenlijke vermogen van de Quote 500 is in tien jaar tijd verdrievoudigd naar 273 miljard euro in 2025. Terwijl de armste helft van Nederland het moet doen met slechts 2% van het totale vermogen, bezit de rijkste 1% bijna een kwart (24%) van alle rijkdom in ons land.

Het rapport stelt dat het Nederlandse belastingstelsel in feite regressief is: hoe rijker men is, hoe minder belasting men relatief betaalt. Waar een gemiddelde Nederlander 45% belasting betaalt, is dat voor miljardairs gemiddeld slechts 20%. Een prominent voorbeeld is Charlene de Carvalho-Heineken, die via geraffineerde constructies in Luxemburg en Jersey jarenlang miljoenen aan dividendbelasting ontweek.

Politieke invloed is te koop

Geld speelt een cruciale rol bij het beïnvloeden van de politieke agenda. In het verkiezingsjaar 2025 waren slechts elf (voormalige) Quote 500-leden verantwoordelijk voor maar liefst 20% van alle grote giften aan politieke partijen. Deze financiële steun is niet gelijk verdeeld; 86% van de donaties van de superrijken ging naar centrum- of rechtse partijen. Vooral radicaal-rechtse partijen zoals Forum voor Democratie en JA21 leunen zwaar op dit kapitaal; zij ontvingen in 2025 respectievelijk 72% van hun donatie-inkomsten van (oud-)Quote 500-leden.

Naast giften wordt er fors geïnvesteerd in lobbywerk. Zo wisten de families achter Bavaria en Van Oord via een jarenlange lobby voor elkaar te krijgen dat zij miljoenen aan erfbelasting konden besparen via de bedrijfsopvolgingsregeling, ondanks negatieve adviezen van de Raad van State en het Centraal Planbureau.

De lobbydraaideur draait door

Een ander groot punt van zorg is de overstap van politici naar het bedrijfsleven. Bijna een derde (32%) van de oud-Kamerleden die tussen 2021 en 2023 actief waren, vervulde daarna een lobbyfunctie bij een bedrijf of brancheorganisatie. De VVD voert hierin de boventoon: 41% van hun oud-politici stapt over naar de lobbysector.

Bekende voorbeelden van deze ‘lobbydraaideur’ zijn voormalig ministers zoals Cora van Nieuwenhuizen, die tijdens haar ambtstermijn al wist dat ze lobbyist zou worden voor de energiesector, en Sander Dekker, die nauwe banden onderhield met de gokbranche tijdens het legalisatieproces van online gokken.

Oproep tot ingrijpen

Om de “geld-macht-spiraal” te doorbreken, doet het rapport verschillende aanbevelingen aan de nieuwe regering:

Een eerlijk belastingstelsel: Invoering van een netto vermogensbelasting tot 5% voor miljardairs en het zwaarder belasten van grote erfenissen.

Beperken van giften: Een verbod op bedrijfsdonaties en een maximum van €2.500 voor particuliere giften.

Aanpakken draaideur: Een afkoelperiode van twee jaar voor Kamerleden en de invoering van een verplicht lobbyregister.

Volgens de opstellers van het rapport is het essentieel dat politieke macht niet langer te koop is, omdat dit het vertrouwen in de politiek ondermijnt en de kloof tussen arm en rijk vergroot.

Download hier het rapport ‘Rijker dan ooit, machtiger dan ooit’