Voorstel regering beperkte toegang tot UBO-register druist in tegen anti-witwasrichtlijn

Uit onderzoek van Transparency International blijkt dat Nederland Europees hekkensluiter is op het gebied van UBO-transparantie. De Europese Unie zette het afgelopen jaar de laatste stappen om de toegang tot registers van uiteindelijk belanghebbenden (UBO’s) te harmoniseren. De zesde anti-witwasrichtlijn (AMLD6) verplicht lidstaten om burgers, journalisten, onderzoekers en maatschappelijke organisaties die een legitiem belang hebben, toegang te geven tot deze gegevens. Zonder UBO-transparantie is het vrijwel onmogelijk om financiële misstanden, corruptie en belastingontduiking aan het licht te brengen. Toch blijkt dat Nederland ernstig achterloopt in de implementatie van de AMLD6, met grote gevolgen voor het toezicht en de controle op de uiteindelijke belanghebbenden van bedrijven in ons land. Met dit wijzigingsbesluit doet de regering een poging te voldoen aan de regels maar de voorstellen gaan niet ver genoeg en enkele voorstellen druisen zelfs in tegen bepalingen uit de AMLD6.

Het belang van een toegankelijk UBO-register

Transparency International Nederland (TI-NL) pleit al geruime tijd voor een openbaar en accuraat UBO-register waarin iedereen informatie kan vinden over wie de uiteindelijke eigenaren zijn van juridische entiteiten. Hierdoor wordt het corrupte individuen en criminelen moeilijk gemaakt om hun opbrengsten anoniem te verbergen en wit te wassen. Het UBO-register levert zo een belangrijke bijdrage aan de strijd tegen witwassen en terrorismefinanciering. Maar het belang is groter dan dat. Ook politieke actoren, statelijke entiteiten en lobbyclubs kunnen hun activiteiten verbergen achter een net van bedrijven ten behoeve van lobby, spionage of (valse) mediacampagnes tegen personen en/of bepaald beleid. Transparantie over de echte eigenaren achter bedrijven is cruciaal voor een integer politiek en bestuurlijk stelsel én een gezonde rechtsstaat. Bovendien draagt een toegankelijk en accuraat UBO-register bij aan eerlijke concurrentie en een gezond handelsklimaat in Nederland. En tenslotte, een goed toegankelijk register heeft ook een preventieve werking: kwaadwillenden moeten meer moeite doen om hun activiteiten te verbergen.

Maatschappelijk middenveld kan autoriteiten ondersteunen

TI-NL wil graag benadrukken dat niet alleen de autoriteiten en financiële instellingen goed gebruik kunnen maken van het register voor de opsporing van fraude en witwassen, maar ook maatschappelijke organisaties en onderzoeksjournalisten gebruiken het register om bijvoorbeeld corruptie bloot te leggen. Zo heeft Transparency International in Tsjechië het register gebruikt om de belangenverstrengeling van de huidige premier Andrej Babiš te onthullen. Ook in Denemarken, Brazilië en Turkmenistan hebben vondsten uit het UBO-register geleid tot de onthulling van grote corruptieschandalen. Eveneens heeft het maatschappelijk middenveld in Nederland goed gebruikgemaakt van het UBO-register. Journalisten van Follow the Money ontdekten via het UBO-register de mondkapjesdeal met Sywert van Lienden. Dankzij een toegankelijk UBO-register, kan het maatschappelijke middenveld de overheid dus controleren om haar rol als waakhond van de rechtsstaat goed uit te kunnen voeren, en de vaak onderbezette autoriteiten ondersteunen in de strijd tegen corruptie en witwassen.

Eerlijke concurrentie & vertrouwen voor een gezond handelsklimaat

Bovendien draagt een toegankelijk en accuraat UBO-register bij aan eerlijke concurrentie en een gezond handelsklimaat. Bij het toekennen van overheidscontracten kan het register helpen ervoor te zorgen dat de beste leverancier wordt uitgekozen. Als de UBO van de leverancier algemeen bekend is via het register, kan het onrechtmatig toekennen van contracten worden gedetecteerd. Er kan immers worden ingezien wanneer bijvoorbeeld meerdere partijen van dezelfde eigenaar zich inschrijven voor een openbare aanbesteding om de prijs artificieel te verhogen of de illusie van competitie te creëren. Ook kan er worden gecontroleerd of de leveranciers die meedingen naar een contract wel degelijk de competenties hebben die het zeggen te hebben of mogelijk politieke connecties hebben die leiden tot belangenverstrengeling. Met een functionerend UBO-register kunnen openbare aanbestedingen transparanter en eerlijker verlopen, wat bijdraagt aan het vertrouwen van bedrijven in de overheid.

Maar ook het vertrouwen tussen bedrijven kan worden versterkt door een goedwerkend UBO-register. Het helpt bedrijven met het uitvoeren van hun due diligenceprocedures en screenings van klanten, tegenpartijen en leveranciers. Investeerders weten waar ze in investeren en bedrijven weten met wie ze in zee gaan. Het vertrouwen in de economie en tussen bedrijven groeit mede doordat een UBO-register bijdraagt aan eerlijke competitie. Aangezien er minder mogelijkheden zijn voor corrupte bedrijven, zullen bedrijven minder snel een oneerlijk voordeel hebben ten opzichte van andere bedrijven. Transparantie over de echte eigenaren achter bedrijven is dus niet alleen cruciaal in de strijd tegen corruptie maar ook voor een gezonde economie.

Voorstellen druisen in tegen anti-witwasrichtlijn

Voor TI-NL is het essentieel dat iedere persoon en organisatie die belang heeft bij het inzien van het UBO-register om witwassen, corruptie, belastingontwijking en ondermijnende criminaliteit te bestrijden, toegang krijgt. Daarom is het cruciaal dat de definitie van legitiem belang zo breed mogelijk wordt ingevuld. Het UBO-register is enkel een effectief middel vóór transparantie en tegen corruptie, witwassen en terrorismefinanciering, als iedere partij die zich aantoonbaar inzet om corruptie, witwassen, fraude of ander financieel-economisch misbruik aan het licht te brengen, kosteloos en algemene toegang krijgt tot het UBO-register zonder dat zij per geval toegang moeten aanvragen. De door de regering voorgestelde toegang tot het UBO-register op case-by-case basis druist in tegen artikel 12 (1) van de AMLD6.

Ook mag toegang tot het UBO-register niet worden beperkt op basis van nationaliteit of locatie. Dit is een vereiste die volgt uit artikel 12 (2d) van de AMLD6: aanvragers uit derde landen moeten op gelijke wijze toegang krijgen tot het register. Verder moet het mogelijk zijn om toegang te krijgen zonder persoonlijke identificatie te hoeven delen met de UBO zelf of met derden. Het voorstel de UBO periodiek te informeren over hoe vaak en door wie hun gegevens zijn geraadpleegd is in strijd met artikel 12 (4) van de AMLD dat luidt als volgt: UBO´s kunnen op de hoogte worden gesteld van zoekopdrachten, maar alleen als iemand proactief om die informatie vraagt.

De volledige reactie van TI-NL op de consultatie van het wijzigingsbesluit voor toegang van legitiem belanghebbenden tot het UBO-register is hier te vinden.