8.1 Privacybeleid en governance

Een privacybeleid is essentieel voor gemeenten omdat zij dagelijks grote hoeveelheden persoonsgegevens verwerken van inwoners, medewerkers en samenwerkingspartners. Het privacybeleid vormt het kader waarbinnen de gemeente invulling geeft aan haar verplichtingen uit de AVG en de UAVG. Het privacybeleid is een strategisch en beleidsmatig document dat concreet uitgewerkt wordt in de privacywerkprocessen. De werkprocessen beschrijven hoe de organisatie het beleid uitvoert in de dagelijkse praktijk.

Het doel van het privacybeleid is te waarborgen dat persoonsgegevens op een rechtmatige, zorgvuldige en transparante manier worden verwerkt. In het beleid wordt beschreven hoe de gemeente de beginselen van de AVG toepast, zoals doelbinding, dataminimalisatie, juistheid, opslagbeperking, integriteit en vertrouwelijkheid. Ook wordt uitgelegd hoe de privacy governance is ingericht: hoe verantwoordelijkheden, bevoegdheden, processen en besluitvorming rondom privacy binnen de organisatie zijn geregeld. Het beleid geeft inzicht in de verdeling van taken en verantwoordelijkheden, waaronder die van het College van Burgemeester en Wethouders als verwerkingsverantwoordelijke, en de rol van de FG en de Privacy Officer. Daarnaast beschrijft het de inrichting van processen rond het verstrekken, bewaren en vernietigen van gegevens, de manier waarop inwoners hun privacyrechten kunnen uitoefenen, de omgang met datalekken en meldplicht, het uitvoeren van Data Protection Impact Assessments (DPIA’s) bij verwerkingen met verhoogde privacyrisico’s, en het vergroten van bewustzijn en kennis bij medewerkers. Een goed privacybeleid zorgt daarmee niet alleen voor juridische, maar ook voor bestuurlijke en organisatorische borging.

Veel gemeenten baseren hun beleid op het model privacybeleid van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Dit model biedt een praktisch en juridisch onderbouwd kader dat aansluit op de verplichtingen uit de AVG en de UAVG. Het helpt gemeenten om hun privacybeleid op uniforme wijze vorm te geven, terwijl er ruimte blijft om in te spelen op lokale omstandigheden en bestuurlijke keuzes.

Een goed privacybeleid is geen eenmalige exercitie, maar een levend instrument. Het dient regelmatig geactualiseerd te worden op basis van nieuwe wetgeving, technologische ontwikkelingen en veranderende maatschappelijke verwachtingen.

Het privacybeleid wordt doorgaans opgesteld door de Privacy Officer, in samenwerking met de CISO en andere betrokkenen zoals de proceseigenaren en directie. Het college van B&W stelt het beleid formeel vast, terwijl de FG toezicht houdt op de naleving. Het beleid wordt verder uitgewerkt in privacywerkprocessen, waarin is vastgelegd hoe onder meer datalekken, inzageverzoeken en het Register van verwerkingsactiviteiten worden afgehandeld en beheerd. Deze werkprocessen worden bij voorkeur vastgesteld door de directie, zodat deze eenvoudig, waar nodig, op basis van praktijkervaringen aangepast en verbeterd kunnen worden.

Een belangrijk onderdeel van het privacybeleid is de inrichting van de governance. In de context van privacybeleid betekent governance dat er duidelijke afspraken zijn over rollen, taken en verantwoordelijkheden bij het omgaan met persoonsgegevens zodat de organisatie transparant, zorgvuldig en controleerbaar handelt. Het RASCI-model is hiervoor een bruikbaar hulpmiddel. De RASCI-methodiek onderscheidt vijf rollen:

R – Responsible (uitvoerend): de persoon of afdeling die de taak uitvoert.

A – Accountable (eindverantwoordelijk): degene die eindverantwoordelijk is voor de uitkomst en beslissingen neemt.

S – Supporting (ondersteunend): medewerkers of teams die ondersteuning bieden bij uitvoering of advies.

C – Consulted (geconsulteerd): personen die inhoudelijke input leveren voordat besluiten worden genomen.

I – Informed (geïnformeerd): belanghebbenden die op de hoogte worden gehouden van besluiten of voortgang.

Binnen de gemeentelijke context geldt doorgaans dat het College van Burgemeester en Wethouders (B&W) eindverantwoordelijk (A) is voor het privacybeleid. De Privacy Officer is verantwoordelijk (R) voor de uitvoering en coördinatie, in nauwe samenwerking met de Chief Information Security Officer (CISO) waar het informatiebeveiliging betreft (S). De FG wordt geconsulteerd (C) en houdt toezicht op de naleving van het beleid. Medewerkers en afdelingshoofden worden geïnformeerd (I) over hun verantwoordelijkheden en de geldende kaders. Deze governancestructuur zorgt voor transparantie, duidelijkheid in verantwoordelijkheden en een effectieve uitvoering van het privacybeleid binnen de gehele organisatie.