10.3 Artificial Intelligence

Het begrip kunstmatige intelligentie is lastig te definiëren, omdat het tegenwoordig als verzamelterm wordt gebruikt voor uiteenlopende technologieën. Veel IT-toepassingen krijgen, soms ten onrechte, het label ‘AI’. De definitie uit de Nationale AI-cursus biedt echter de meeste duidelijkheid:

AI zijn intelligente systemen die zelfstandig taken kunnen uitvoeren in complexe omgevingen en hun eigen prestaties kunnen verbeteren door te leren van ervaringen.

In de kern werkt AI als volgt. Een computer ontvangt grote hoeveelheden data en gebruikt algoritmen om op basis daarvan een model te ontwikkelen. Soms bevatten deze gegevens, zonder dat dit meteen duidelijk is, ook persoonsgegevens. Daarom is het extra belangrijk om zorgvuldig om te gaan met de herkomst en het gebruik van data. Het model analyseert vervolgens de resultaten van zijn eigen handelingen en past zichzelf voortdurend aan op basis van deze inzichten. Zo leert en verbetert het systeem zichzelf autonoom.

Om de snelle ontwikkeling van AI in goede banen te leiden, heeft de Europese Unie de AI Act opgesteld. Deze verordening is bedoeld om het gebruik en de ontwikkeling van AI zowel te reguleren als te stimuleren. De AI-verordening trad op 1 augustus 2024 in werking en wordt de komende jaren stapsgewijs ingevoerd. Organisaties die AI toepassen, moeten kunnen aantonen dat zij voldoen aan de eisen van de AI Act. In Nederland ziet de AP toe op de naleving. Eén van de verplichtingen uit de AI Act is dat alle organisaties die met AI werken vanaf 2 februari 2025 moeten beschikken over AI-geletterd personeel. Dit betekent dat medewerkers een basisbegrip hebben van wat AI is, hoe het functioneert en welke invloed het heeft op hun werkzaamheden. AI-geletterdheid houdt bovendien in dat medewerkers zich bewust zijn van de mogelijke risico’s, zoals schending van privacy, vooringenomenheid over de resultaten en van het belang van transparant gebruik van AI. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) adviseert daarnaast dat gemeenten een AI Compliance Officer (AICO) aanstellen om de naleving van de AI-verordening structureel te waarborgen.

Praktijkvoorbeeld: Gemeente Rotterdam

De gemeente Rotterdam gebruikt data actief om de leefbaarheid en veiligheid in wijken te verbeteren. Met behulp van een datagedreven dashboard worden signalen uit verschillende bronnen gecombineerd, zoals meldingen van bewoners, politiegegevens, handhavingsdata en informatie over de openbare ruimte. Het doel is om sneller en beter te kunnen inspelen op ontwikkelingen in de stad zoals bijvoorbeeld overlast, vervuiling of onveilige situaties. Door data slim te combineren, kan de gemeente gerichter beleid voeren en sneller actie ondernemen.

De gemeente ontwikkelde samen met het Centrum voor Big Data Statistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en kennispartners een zogenaamd stedelijk dataplatform. Dit platform verzamelt en koppelt gegevens uit verschillende domeinen. Analisten en beleidsmedewerkers werken samen in multidisciplinaire teams om inzichten te vertalen naar concrete acties in de wijk. Daarbij is er strikte aandacht voor privacy en ethiek. Een ethische toetsingscommissie beoordeelt onder andere of dataprojecten proportioneel en transparant zijn.