Jeugdhulp

Begrip jeugdhulp

Het kernbegrip uit de Jeugdwet is jeugdhulp, omdat dit begrip mede de reikwijdte van de Jeugdwet bepaalt. In artikel 1.1 Jeugdwet is jeugdhulp als volgt gedefinieerd:

“1°. ondersteuning van en hulp en zorg, niet zijnde preventie, aan jeugdigen en hun ouders bij het verminderen, stabiliseren, behandelen en opheffen van of omgaan met de gevolgen van psychische problemen en stoornissen, psychosociale problemen, gedragsproblemen of een verstandelijke beperking van de jeugdige, opvoedingsproblemen van de ouders of adoptiegerelateerde problemen;

2°. het bevorderen van de deelname aan het maatschappelijk verkeer en van het zelfstandig functioneren van jeugdigen met een somatische, verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke beperking, een chronisch psychisch probleem of een psychosociaal probleem en die de leeftijd van achttien jaar nog niet hebben bereikt, en

3°. het ondersteunen bij of het overnemen van activiteiten op het gebied van de persoonlijke verzorging gericht op het opheffen van een tekort aan zelfredzaamheid bij jeugdigen met een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke beperking of een somatische of psychiatrische aandoening of beperking, die de leeftijd van achttien jaar nog niet hebben bereikt, met dien verstande dat de leeftijdgrens van achttien jaar niet geldt voor jeugdhulp in het kader van jeugdstrafrecht.”

Onderdeel 1°

De term jeugdhulp is breed en omvat de ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen en hun ouders bij alle vormen van opgroei-, opvoedings- en psychische problemen en stoornissen. De wijze waarop jeugdhulp wordt verleend dient toegesneden te zijn op de individuele problemen van de jeugdige en/of zijn ouders en kan dus heel divers zijn. Het kan hierbij zowel gaan om jeugdhulp gericht op problemen of beperkingen aan de zijde van de jeugdige, als om jeugdhulp gericht op problemen waar de ouders mee kampen en waardoor de jeugdige wordt belemmerd in zijn ontwikkeling. De wetgever heeft dit tot uitdrukking gebracht in dit onderdeel van de definitie.

Met het begrip ‘psychische problemen en stoornissen’ is aansluiting gezocht bij de classificatie van het zogeheten Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (hierna: DSM). De DSM bevat een lijst van psychische stoornissen zoals ADHD, autisme, depressie, eetstoornis, neurose, psychose, obsessieve-compulsieve stoornis, schizofrenie, persoonlijkheidsstoornis en van verstandelijke beperkingen zoals zwakbegaafdheid en zwakzinnigheid. Ook dyslexie valt onder het begrip psychische stoornis. Hierbij verdient nog opmerking dat een deel van de ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen met een verstandelijke beperking voor jeugdigen onder de achttien jaar beschikbaar is gebleven in de Wlz. Het gaat hier om een aantal vormen van langdurige, multidisciplinaire en specialistische verblijfszorg, waarbij permanent toezicht nodig is in verband met gebrek aan regie. Ook gelden de Wet verplichte GGZ en de Wet zorg en dwang voor wat betreft de gedwongen opname en behandeling van jeugdigen nog steeds naast de Jeugdwet.

Met het begrip ‘psychosociale problemen’ worden psychische problemen bedoeld die samenhangen met het dagelijks functioneren. Hieronder worden verstaan: emotionele problemen (angst, teruggetrokkenheid, depressieve gevoelens, psychosomatische klachten), gedragsproblemen (agressief gedrag, onrustig gedrag en delinquent gedrag), en sociale problemen (problemen die het kind heeft in het maken en onderhouden van het contact met anderen).

Met het begrip ‘opvoedingsproblemen’ wordt bedoeld dat een ouder problemen ondervindt bij het onderhouden, verzorgen en grootbrengen van een jeugdige, met name in sociale, emotionele, intellectuele en morele zin, die door die ouder niet binnen een gebruikelijke termijn en met gebruikelijke middelen op te lossen zijn.

Bij het verminderen, stabiliseren en opheffen van opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen moet volgens de wetgever gedacht worden aan behandelingen, zoals psychiatrische zorg en interventies, maar ook het verblijf van een jeugdige in een instelling of bij pleegouders. Bij het omgaan met de gevolgen van problemen moet gedacht worden aan situaties waarbij er geen zicht is op verbetering of genezing en er begeleiding van de jeugdige nodig is. De ondersteuning, hulp en zorg omvatten de verschillende vormen van ondersteuning van en hulp en zorg aan jeugdigen of ouders die voorheen vielen onder de Wet op de jeugdzorg (geïndiceerde jeugdzorg), de AWBZ (de zorg voor jeugdigen met een verstandelijke beperking, begeleiding, persoonlijke verzorging, kortdurend verblijf en jeugd-ggz) en de Zvw (jeugd-ggz).

Onderdelen 2° en 3°

De onderdelen 2° en 3° zijn opgenomen in de definitie in verband met de invoering van de Wmo 2015. Met deze wet zijn de gemeentelijke taken op het terrein van de begeleiding, persoonlijke verzorging en daarmee samenhangend kortdurend verblijf uitgebreid. Personen die als gevolg van een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke beperking, of somatische, psychiatrische of psychogeriatrische problemen niet of onvoldoende zelfredzaam zijn, hebben sinds 1 januari 2015 niet langer recht op een voorziening op het gebied van begeleiding, persoonlijke verzorging of kortdurend verblijf op grond van de Wlz en dienen een beroep te doen op de Wmo 2015. Het deel van deze vorm van ondersteuning, hulp en zorg dat ziet op jeugdigen tot achttien jaar is gedecentraliseerd naar de Jeugdwet in plaats van naar de Wmo 2015 en dat is – om twijfel te voorkomen – expliciet tot uitdrukking gebracht in de onderdelen 2° en 3° van de definitie van jeugdhulp.

De functie begeleiding als bedoeld in onderdeel 2° ziet op het bevorderen van de deelname aan het maatschappelijk verkeer en van het zelfstandig functioneren van jeugdigen met een beperking, een chronisch psychisch probleem of een psychosociaal probleem. Als voorbeelden hiervan zijn door de wetgever zaken genoemd als dagopvang of hulp bij de administratie voor bijvoorbeeld een doof, blind en/of verstandelijk beperkt kind.

De functie persoonlijke verzorging als bedoeld in onderdeel 3° dient gericht te zijn op het opheffen van een tekort aan zelfredzaamheid bij activiteiten op het gebied van de algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL). Dit gebeurt door het ondersteunen bij, het stimuleren van, het aanleren van of het overnemen van activiteiten op het gebied van persoonlijke verzorging. Ook valt hieronder zorg die in directe relatie staat tot persoonlijke verzorging. Met ingang van 1 januari 2018 is geneeskundige verzorging (vanwege een medische aandoening) van de Jeugdwet naar de Zvw gegaan (kinderwijkverpleging).

Wat er nu allemaal wel en niet onder jeugdhulp kan worden verstaan, zal in de rechtspraak verder moeten uitkristalliseren. Dat proces is gaande, inmiddels ook op het niveau van de Centrale Raad van Beroep, ook al heeft dat lang geduurd. Voor sommige onderwerpen is het daarop nog wel steeds wachten. Hieronder staan enkele interessante voorbeelden, deels nog steeds van rechtbankuitspraken, over de strekking en reikwijdte van het begrip jeugdhulp.

De rechtbank Overijssel heeft in een uitspraak van 24 oktober 2016 geoordeeld dat tandartsbehandelingen onder narcose, begeleiding bij bezoeken aan de kinderarts en het laten innemen van medicatie niet kunnen worden beschouwd als jeugdhulp.

De rechtbank Den Haag heeft in een uitspraak van 11 juli 2018 geoordeeld dat een individuele jeugdhulpvoorziening met als doel het realiseren van (passend) onderwijs niet als jeugdhulp kan worden aangemerkt. Volgens de rechtbank valt passend onderwijs, gelet op het stelsel van de Wet passend onderwijs, onder de verantwoordelijkheid van het samenwerkingsverband voortgezet onderwijs. De rechtbank Rotterdam heeft zich op 1 juli 2020 uitgesproken over de afbakening tussen de Jeugdwet en passend onderwijs vanwege een aanvraag voor huiswerkbegeleiding. De rechtbank oordeelt dat de huiswerkbegeleiding primair gericht is op het doorlopen van het onderwijsprogramma en daarom geen jeugdhulp is.

De Centrale Raad van Beroep (CRvB) heeft op 24 oktober 2018 geoordeeld dat het college in geval van jeugdhulp voor dyslexiezorg op goede gronden enkel behandeling voor ernstige enkelvoudige dyslexie die is vastgesteld volgens het Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling 2.0 van 1 mei 2013 voor vergoeding in aanmerking heeft gebracht. Ditzelfde protocol werd voorheen ook door de zorgverzekeraars gebruikt, toen dyslexiezorg nog onder de Zvw viel. Er is dus geen reden om de jeugdhulpplicht in geval van dyslexie ruimer te zien dan de oude aanspraak in de Zvw. Deze lijn is in 2024 bevestigd.

Geen jeugdhulp

Preventie valt niet onder het begrip jeugdhulp. Het college is op grond van de Jeugdwet weliswaar ook verantwoordelijk voor de preventie inzake opgroei-, opvoedings- en psychische problemen en stoornissen, maar het begrip moet los worden gezien van het begrip jeugdhulp. Ook de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering door de gecertificeerde instelling valt niet onder de definitie van jeugdhulp. Ondersteuning, hulp en zorg die door de gecertificeerde instelling wordt ingezet in het kader van een kinderbeschermingsmaatregel of een jeugdreclasseringsmaatregel echter weer wel. Deze vorm van jeugdhulp wordt het gedwongen kader genoemd.