Familieband alleen is onvoldoende voor plaats op EU-sanctielijst

Het Gerecht van de Europese Unie heeft op 2 september de sanctiemaatregelen tegen de echtgenote van een Russische zakenman vernietigd. Haar tegoeden waren sinds 2022 bevroren. De Raad hield haar ook in september 2025 en maart 2026 op de sanctielijst omdat zij als direct familielid zou profiteren van haar echtgenoot.

De zaak draait om een criterium uit het Europese sanctieregime tegen Rusland. Dat maakt het mogelijk om niet alleen vooraanstaande zakenpersonen die in Rusland actief zijn op een sanctielijst te plaatsen, maar ook directe familieleden en andere natuurlijke personen die van hen profiteren.

Voordeel moet daadwerkelijk worden aangetoond

Het Gerecht maakt duidelijk dat een familieband daarvoor niet genoeg is. De Raad moet aannemelijk maken dat daadwerkelijk sprake is van een voordeel dat kwalitatief of kwantitatief niet onbeduidend is.

Zo’n voordeel hoeft niet uitsluitend financieel te zijn. Het kan bijvoorbeeld gaan om een schenking, overdracht van geld of economische middelen, maar ook om hulp bij het verkrijgen van overheidsopdrachten, een benoeming of een promotie.

De Raad wees in deze zaak onder meer op de huidige en voormalige functies van de echtgenoot bij Russische ondernemersorganisaties en bedrijven. Volgens het Gerecht kunnen die omstandigheden mogelijk iets zeggen over zijn positie als vooraanstaand zakenman, maar bewijzen ze niet dat zijn echtgenote daarvan profiteert.

Publiek optreden levert onvoldoende bewijs

Ook het optreden van de vrouw rond de Sinara Charitable Foundation hielp de Raad niet. Zij had gesteld haar werkzaamheden voor deze stichting begin 2023 definitief te hebben beëindigd, maar werd in juli 2024 tijdens een bezoek aan een museum in Bakoe nog aangeduid als voorzitter van de raad van trustees.

Volgens de Raad liet dit zien dat zij blootstelling aan publieke en zakelijke activiteiten behield. Het Gerecht gaat daar niet in mee. Eén publiek optreden in een culturele context toont niet aan dat zij een voldoende substantieel voordeel van haar echtgenoot ontving.

Bovendien moet bij het periodiek verlengen van sancties worden gekeken naar de actuele situatie. Zelfs als het optreden in 2024 als een voordeel zou kunnen worden beschouwd, had de Raad moeten aantonen dat dit voordeel nog bestond toen de sancties in september 2025 en maart 2026 werden verlengd.

Raad moet actuele onderbouwing leveren

De Raad voerde daarnaast aan dat de vrouw nog steeds getrouwd was en dat haar financiële onafhankelijkheid voortkwam uit de verkoop van aandelen in een onderneming waarmee zij via haar echtgenoot verbonden was.

Ook dat redt de sanctiemaatregelen niet. Die omstandigheden waren niet opgenomen in de officiële motivering waarmee haar plaats op de sanctielijst was gehandhaafd. De Raad kan volgens het Gerecht tijdens de procedure niet achteraf een andere feitelijke grondslag gebruiken om de maatregelen alsnog te rechtvaardigen.

Daarmee trekt het Gerecht een duidelijke grens: bij het handhaven van persoonsgerichte sancties moet de Raad beschikken over voldoende concrete en actuele informatie waaruit blijkt dat het toepasselijke sanctiecriterium daadwerkelijk wordt vervuld.

Omdat de Raad niet voldoende had aangetoond dat de vrouw van haar echtgenoot profiteerde, vernietigt het Gerecht de bestreden besluiten en verordeningen voor zover die op haar betrekking hebben. De gevolgen van het meest recente besluit blijven voorlopig wel in stand totdat de beroepstermijn is verstreken of, wanneer hoger beroep wordt ingesteld, daarover is beslist.